Бірнеше күн бұрын пайда болған, қолмен сипағанда сезілетін ісіктен жағымсыз иіс шығып, ауырсыну да пайда болды, бірақ дәрігерге баруға сеп жеткіліксіздей көрініп, оны әдеттегі бөртпе шығар деп ойлап, қолмен сығып жіберген кезіңіз болды ма?
Мұндай белгілер көбіне тері астында мүйізгек жасушалар жиналуынан пайда болатын кистаға тән.
Сырт көзге сары ірінді толық шығарып тастаған сияқты көрінгенімен, тері астында қатты киста қапшығы сол күйі қалады.
Кейде денеде пайда болған кішкентай ісікті елеусіз қалдырып, қолмен сыққаннан кейін, керісінше, қатты ісінетін жағдайлар да кездеседі.
· Эпидермалды киста — тері астында мүйізгек жасушалар мен кератин жиналуынан пайда болатын қатерсіз киста.
· Бактериялық инфекция қосылғанда киста ірінге толады (қабынған киста), бұл ауырсыну мен жағымсыз иіс тудырады.
· Қолмен сыққанда қапшық жарылып, қайталама инфекция мен тыртыққа әкеледі, сондықтан алдымен қабынуды басып, содан кейін эксцизия арқылы қапшықтың өзін толығымен алып тастау қайталану қаупін азайтады.
Эпидермалды киста дегеніміз не?
Эпидермалды киста — тері астында мүйізгек пен қалдық заттар жиналып, қапшық түзетін қатерсіз ісік.
Киста дегеніміз — эпидермис жасушалары тері астына еніп кетіп, қапшық түзетін және оның ішінде кератин деп аталатын ақуыз қалдығы жиналатын тері ауруы.
Біздің теріміз ескі жасушалардың түсуі және жаңа жасушалардың пайда болу процесін үнемі қайталап отырады.
Алайда белгілі бір себептермен эпидермис жасушалары тері астына орналасып қалса, сол жерде қапшық пайда болып, мүйізгек құрамдас бөліктер үнемі жиналып отырады.
Уақыт өте келе қапшық үлкейіп, оған бактериялар қосылса, киста ірінге толып, қатты ауырсыну мен жағымсыз иіс пайда болады.
Бұл киста өздігінен жоғалмайды, қапшық қабырғасы сақталған уақытта қайта-қайта қайталанып отыратын ерекшелігі бар.
Неге қайта-қайта қайталанады? Себебі ішіндегі мазмұнды сығып шығарғаннан кейін де қапшық қабырғасы (киста қабы) сақталып қалса, оның ішіне мүйізгек пен кератин қайта жиналып, көлемі тағы да үлкейе бастайды.
Кистаның ірінін қолмен сыққанда қандай қауіп бар?
Кистаның ірінін қолмен сыққанда қайталама инфекция мен тыртық қалу қаупі өте жоғары.
Оны әдеттегі бөртпе деп ойлап, қолмен қатты сыққаннан кейін бірден ісіп кеткен жағдайды бастан кешірген адамдар аз емес.
Сырт көзге сары ірін толығымен шыққандай көрінгенімен, тері астында қатты киста қапшығы сол күйі қалады.
Қолмен қатты қысқанда қапшық жарылып, ішіндегі қалдық заттар тері тінінің тереңіне еніп кетеді.
Сол кезде қабыну тез таралып, айналасындағы тері де қызарып ісінеді әрі ауырсыну күшейеді.
Нәтижесінде қайталама инфекциядан емдеу мерзімі ұзарып, жазылғаннан кейін де тыртық үлкен болып қалатын жағдайлар жиі кездеседі.
Hidoc сияқты дереккөздерге сәйкес, бетте пайда болған кистаны безеу деп қате түсініп, қолмен сыққаннан кейін қабыну одан сайын күшейетін жағдайлар кездесетіні белгілі.
✅ Ісіктің айналасы қызарып, ыстық болып тұрғанын тексеріңіз
✅ Басқанда ауырсыну сезіліп, ірің немесе сұйықтық шығатынын байқаңыз
✅ Көлемі бірте-бірте үлкейіп, иіс шығып жатқанын қадағалаңыз
✅ Тырнақпен немесе инемен күштеп сықпаңыз
Қолмен сыққаннан кейін көлемі уақытша кішірейгенімен, қапшық сақталып қалса, уақыт өте келе қайта үлкеюі мүмкін. Тек май жағып, назардан тыс қалдырмай, белгілерді бақылап отыру қажет.
Ол қалай емделеді?
Бұл кистаны түбегейлі емдеудің жолы — қапшықты толығымен алып тастайтын эксцизия операциясы.
Егер ірінге толып, қабыну қатты күшейген жағдайда болса, операцияны бірден жасау қиынға соғуы мүмкін.
Мұндай жағдайда алдымен антибиотик тағайындау немесе ірінді ішінара шығару арқылы қабыну мен ірінді басу емі жүргізіледі.
Қабыну жеткілікті басылғаннан кейін киста қабырғасы мен қапшығын мұқият кесіп алып тастайтын эксцизия жасалады.
Тыртық қалудан қорқып, операцияны кейінге қалдыратын адамдар да кездеседі.
Алайда ерте кезеңде мұқият алып тастау тыртықты азайтуға және қайталану қаупін төмендетуге көмектесуі мүмкін.
| Кезең | Емдеу мазмұны |
|---|---|
| 1-кезең: қабынуды бақылау | Антибиотик тағайындау, ішінара ірінді шығару арқылы ауырсыну мен ірінді жеңілдету |
| 2-кезең: эксцизия | Жергілікті ұйқы дәрісінен кейін киста қабырғасы мен қапшығын толығымен алып тастау |
Дәрігердің нұсқауын ұстана отырып, қабынуды бақылап, қапшықты толығымен алып тастау қайталану ықтималдығын азайтып, терінің таза күйіне қол жеткізуге жағдай жасай алады.
Эпидермалды киста сияқты теріде пайда болған мәселелер немесе тыртықты күту жайлы алаңдаушылығыңыз болса, күйік емдеу туралы ақпарат беретін [Ансан Йоллин хирургия ауруханасы] басты бетінен тиісті ақпаратты қараңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар
1. Киста өздігінен жарылып жоғалып кете ме?
Ірің немесе сұйықтық уақытша шығып, көлемі кішіреюі мүмкін, бірақ қапшық сақталып қалатындықтан, көп жағдайда қайта үлкейеді.
2. Эксцизия кезінде ауырсыну қатты бола ма?
Операция жергілікті ұйқы дәрісінен кейін жасалатындықтан, оның барысында сезілетін ауырсыну салыстырмалы түрде аз болады.
3. Кистаның алдын алу жолдары бар ма?
Теріні таза ұстау және кеуектердің бітеліп қалмауы үшін мүйізгек күтімін тұрақты жүргізу пайдалы болады.
4. Киста ірінге толса, бірден операция жасауға бола ма?
Қабыну қатты күшейген жағдайда операцияны бірден жасау қиын болғандықтан, алдымен антибиотик емімен қабынуды басып, содан кейін эксцизия жасау әдетте қолданылады.
Пайдаланылған дереккөздер
· Hidoc, «[Денсаулық әңгімесі] Терідегі ісік «киста»: оны қолмен сығуға бола ма?», Hidoc, 2022. Сілтеме
· Medical Today, «Кистаны алып тастау: қайталанусыз емдеу үшін не істеу керек?», Medical Today, 2025. Сілтеме
Бұл мақала жалпы денсаулық сақтау ақпаратын беру мақсатында жазылған және жеке диагностика мен емдеуді алмастыра алмайды. Белгілер байқалса, дәрігер-маманмен кеңесіңіз.